Uitverkochte zaal

Na maanden van voorbereiding en samenwerking met de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) en Jane Goodall Nederland was het donderdag 7 september 2006 zover. Met sprekers van internationale allure: Jane Goodall, Ab Osterhaus en Jan van Hooff voorzagen we een grote toeloop. We hebben hierop geanticipeerd maar konden niet bevroeden dat we de Aula van de EUR wel twee keer hadden kunnen vullen! De uitverkochte zaal was ook een opsteker voor Jane Goodall want de opbrengst van de kaartverkoop ging volledig naar Stichting Jane Goodall Nederland.

Het thema van de avond was Hoop voor de Toekomst. De handelwijze van de mens op aarde in wisselwerking met dieren veroorzaakt problemen die schijnbaar hopeloos zijn.

De centrale stelling van de avond was:

Kan de mens het tij nog keren en is een duurzaam en leefbaar samenleven van mens en dier mogelijk?

Sprekers van formaat

Keynote spreker was Jane Goodall zelf. Zij is een icoon die geen introductie behoeft. Velen kennen de naam van deze Engelse biologe en antropologe danwel haar vriendelijke gezicht. In de vele documentaires schittert zij op ingetogen wijze tussen de chimpansees die zij al generaties lang bestudeert. Zij heeft daarmee als geen ander kennis opgedaan van het sociale- en familie leven van chimpansees. Het door haar opgezette instituut is wereldwijd actief en bekend. Via programma's en projecten probeert ze op een praktische en inspirerende manier de leefgebieden voor mens en dier duurzaam te verbeteren. Jane Goodall is verder ondermeer ambassadeur voor de Verenigde Naties en reist de wereld rond om haar kennis en optimisme met anderen te delen.

Voor beantwoording waren naast Jane Goodall nog twee gastsprekers van formaat uitgenodigd: Prof. dr. Jan van Hooff en Prof. dr. Ab Osterhaus.

Gedragsbioloog Jan van Hooff is deskundige op het gebied van bedreigde diersoorten. Hij is gespecialiseerd in de evolutionaire aspecten van het sociale gedrag en de sociale organisatie van aapachtigen. In zijn vakgebied heeft hij wereldwijd veldwerkonderzoek gedaan en is nauw betrokken geweest bij studies in de zogenaamde gevangenschapskolonies (o.a. de wereldberoemde chimpanseekolonie in Burgers Zoo in Arnhem).

Viroloog Ab Osterhaus is als hoogleraar en onderzoeker verbonden aan de Erasmus Universiteit. Hij is hoofd van een tweetal referentiecentra van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): het Nationaal Influenza Centrum en het Wereldreferentiecentrum voor de Mazelen. Ook maakt hij actief deel uit van een aantal wereldwijde onderzoeksgroepen voor de bestrijding van infectieziekten bij mens en dier. In 2003 speelde hij een belangrijke rol bij het identificeren van het virus dat de longziekte SARS veroorzaakt. Zijn laboratorium vond hiervoor in 2004 het medicijn.

Bijzondere avond

Het evenement begon reeds in de vroege namiddag met het vertonen van films over het leven en werk van Jane Goodall. Voor zowel de kenners als op de nieuwkomers maakte dit grote indruk.

Onder luid applaus en enthousiasme werden de gastsprekers in de volgepakte Aula onthaald. Kees van Rooijen van het College van Bestuur van de Erasmus Universiteit deed het welkomstwoord. Hij heette de sprekers en toehoorders welkom en gaf het woord vervolgens aan Roel den Dunnen, voorzitter van de Nederlandse tak van het Jane Goodall Instituut.

Roel den Dunnen introduceerde de sprekers vooraf. Hij vroeg de toehoorders goede nota te nemen van de ernst van de boodschap van met name de eerste twee gastsprekers. Allereerst kondigde hij bioloog Jan van Hooff aan.

Jan van Hooff

Jan van Hooff vertelde gepassioneerd over de evolutionaire band en wisselwerking tussen mens en de mensaap. Een band die nog steeds aan de orde is, al is het aandeel van de mens bijzonder destructief. Hij vergeleek de dagelijkse toename van de wereldbevolking (ongeveer 200.000 mensen per dag!) met onder andere de zeer lage aantallen nog resterende mensapen in West-Afrika en Azië (nu nog maar zo'n 400.000). Deze terugloop in de mensaappopulatie voor een groot deel te wijten aan de snel voortschrijdende ontbossing, toerisme en de huisdieren- en wildvlees handel. Hij ziet nog wel ruimte voor oplossingen. Top down door het beïnvloeden van overheden. Maar ook bottom up door het ondersteunen van lokale belanghebbenden waarbij hij verwees naar het goede werk van Jane Goodall.

Ab Osterhaus

Viroloog Ab Osterhaus toonde aan dat er wat betreft de wisselwerking tussen mens en dier iets grondig en hardnekkig mis is in de wereld. De natuur is zelf de grootste bioterrorist. Hij gaf een opsomming van zich voortdurend aanpassende virussen die miljoenen slachtoffers maken onder dieren en uiteindelijk ook mensen. In toenemende mate komen mensen en dieren in aanraking met andere virusdragende dieren. Dit brengt volgens hem meer risico's met zich mee. Hij verwees daarbij naar de vogelmigraties, het toegenomen transport van mensen en dieren. Maar ook de toegenomen consumptie van wild- en scharrelvlees.
Osterhaus is sceptisch over gedragsverandering bij mensen. Hij pleit ervoor vooral goed te monitoren waar de virussen vandaan komen en hierover optimaal te communiceren. Dat is een voordeel van deze moderne tijd.

Als voorbeeld noemde hij dat de identificatie van het SARS-virus binnen één maand is gelukt. Bij het AIDS-virus duurde dit ruim 2 jaar! Momenteel wordt het vogelgriepvirus (H5N1) nauwlettend gevolgd. Er zijn veel besmettingen geconstateerd tussen dieren onderling, maar ook van dier op mens. Zover men nu weet is het virus echter nog niet van mens op mens overdraagbaar.

Jane Goodall

Na deze sombere scenario's was het woord aan hoofdgastspreekster Jane Goodall. Zij begon haar lezing door haar licht te schijnen op de overeenkomsten tussen mensen en chimpansees. Bijvoorbeeld in de manier waarop zij hun familie beleven. Zij charmeerde de toehoorders door te zeggen dat in haar vroege jeugd de verhalen van Tarzan (die zich bond aan een andere Jane) haar interesse voor het oerwoud en de chimpansees hebben gewekt. Zij is het levende voorbeeld dat ervaringen en indrukken in de jeugd, hoe klein dan ook, later grote gevolgen kunnen hebben.

In haar studententijd wist zij zich, gesteund door de juiste mensen, los te breken van academische tradities. Daarin was er plaats voor emoties die onderzoekers als taboe bestempelden. Mede daardoor heeft zij de chimpansees leren kennen als wezens met uiteenlopende persoonlijkheden, eigen denkvermogen en gevoelens. Zij was al vroeg geschokt door de voortwoekerende ondermijning van hun leefgebied door de mens, de grootschalige ontbossing en de jacht. Bovendien kwam het inzicht dat deze problemen niet zijn op te lossen zonder de verbetering van de levensstandaard. De medewerking van de mensen in en rondom deze leefgebieden zijn cruciaal. Zij pleit er daarom voor dat men zich inzet voor zowel mens als dier. Niet alleen door bij te dragen aan ecologische bewustwording maar ook door het verruimen van onderwijskansen. Het opzetten van projecten zoals het (her)planten van bomen en gewassen, voorlichting maar ook geboorteplanning. Hierdoor krijgen mensen met name vrouwen de kans om zichzelf te ontwikkelen waarna ze weer anderen kunnen helpen.

Jane Goodall gaf enkele voorbeelden van geslaagde projecten waarbij leefgebieden op kleine maar overdraagbare en repeterende schaal voor mens en dier konden worden verbeterd. Haar rotsvaste geloof dat iedereen iets kan betekenen richt zich met name op de kinderen. Zij zijn het die de toekomst moeten vormen. Zij die meer en meer blijk geven van een andere houding dan hun ouders. Wereldwijd nemen zij in grote getalen en met groot enthousiasme deel aan de Roots-&-Shoots-projecten. Geen druppels op een gloeiende plaat maar een regen van zeer aanstekelijke geestdrift. Jeugdig enthousiasme dat is de basis voor haar hoop voor de toekomst. De charmante, begeesterde, maar vooral ook van praktische zin getuigende toespraak werd met een donderend applaus beloond. Tot slot vroeg Jane al haar medewerkers op het podium te komen om hen op haar beurt te bedanken voor al hun goede en vrijwillige inzet.

Signeersessie en borrel

Na de lezing was er nog een woord van dank van onze voorzitter Stephan Poelsma. Hij bedankte allereerst de sprekers en nodigde hen alvast uit voor het Sprekersdiner in de toekomst. Daarna bedankte hij het publiek en de mensen die verder hadden bijgedragen aan deze gedenkwaardige lezing en zeer geslaagde avond. De aanwezigen werden uitgenodigd voor de signeersessie van Jane Goodall's boeken (waaronder Hope for the Future) en een aansluitende borrel. Een zeer inspirerende avond, zo mag men wel besluiten.

 
John Schuurman Hess
New Knowledge Club