De New Knowledge Club is een informele vereniging die in haar oprechte dorst naar kennis geen onderwerp schuwt. Ook een heet hangijzer als vrede en veiligheid gaat zij niet uit de weg en daarom viel de sprekersbeurt dit keer aan Ko Colijn. Ko Colijn (1951) is een begenadigd en deskundig spreker en schrijver op deze gebied die zijn gedegen wetenschappelijke kennis als politicoloog weet te koppelen aan de snelle actualiteit die hij als journalist aan de dag legt. Hij schrijft onder andere voor Vrij Nederland, is tevens als bijzonder hoogleraar internationale betrekkingen verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en doceert verder op het Instituut Clingendael. Verder wordt hij vaak als deskundige gevraagd voor de radio en de televisie.

De heer Colijn begon zijn lezing met een introductie van zijn persoon. Hij studeerde in de jaren zeventig politicologie in Leiden toen het reeds in de Eerste Wereldoorlog naar voren gebrachte paradigma van het militair industrieel complex opnieuw zijn opgang deed. Volgens dit paradigma hebben de belangen van de wapenindustrie een doorslaggevende invloed bij de beslissingen over oorlog en vrede. Door de Lockheed-affaire halverwege de jaren zeventig, die onder andere door de heer Colijn werd uitgelicht, werd dit paradigma in een verhevigde Nederlandse aandacht geplaatst en werd hij journalist.

De heer Colijn stelde dat men de wereld van na de Tweede Wereldoorlog lange tijd heeft kunnen begrijpen en beheersen met een evenwicht tussen supranationale instituties zoals de NAVO en het Warschau-Pakt dat er voor heeft gezorgd dat spanningen ondanks de hevige wapenwedloop niet hebben kunnen escaleren. Het wegvallen van het IJzeren Gordijn en het einde van de Koude Oorlog - met als gevolg escalaties zoals op de ontdooide en uiteenvallende Balkan - hebben echter aangetoond dat er weinig politiek gezag meer is voor dit soort supranationale instituties. Nieuwe paradigma's deden daarmee hun intrede, welke de heer Colijn in zijn zeer interactieve betoog de revue liet passeren.

Het neo-realisme stelt helemaal geen vertrouwen meer in een supranationaal politiek gezag van instituties die zouden moeten bemiddelen in gewapende conflicten tussen staten. Argwanende Realpolitiker houden nauwlettend de kracht van hun buurstaten in de gaten en sluiten voor een opportuun evenwicht coalities met andere staten welke na de Tweede Wereldoorlog flink in aantal zijn toegenomen. Dit paradigma biedt echter weinig verklaringen voor de naoorlogse samenwerking en de spectaculaire bijdragen van voormalige aartsvijanden Frankrijk en Duitsland aan de Europese eenwording.

Het institutioneel liberalisme stelt twijfels aan het instituut van de staat zelf die als een slecht geëxporteerde vinding van de Nederlanders in de Gouden Eeuw zijn langste tijd schijnt te hebben gehad. Loyaliteiten zijn tegenwoordig eerder regionaal en soms ook nog eerder supranationaal dan nationaal. De heer Colijn deed een test onder de toehoorders waaruit bleek dat er heel wat mensen zich eerder een Europeaan of bij voorbeeld Randstedeling voelen dan Nederlander. Hij stelde verder dat het aantal staatsconflicten met meer dan bijvoorbeeld 1000 doden per jaar na de Tweede Wereldoorlog en in versneld tempo na de Koude Oorlog dramatisch zijn afgenomen.

Het human security paradigma toont aan dat er weliswaar minder oorlogen zijn maar dat het gevoel van onveiligheid echter wereldwijd is toegenomen. Dat houdt verband met al dan niet globaliserende sociale, economische, politieke, culturele en ethnische ontwikkelingen die hun neerslag vaak vinden op microniveau. Te denken valt daarbij aan sociale onthechting en economische onzekerheden, criminaliteit en terrorisme die door de mensen meer worden gevreesd dan oorlogen tussen staten.

De door Colijn aangereikte paradigma's brachten veel discussies teweeg. Hij deed zijn uiterste best om de rode draad in het alsmaar complexer wordende scala van veligheidsvraagstukken aan te reiken. De discussies werden na zijn boeiende lezing wederom elders genoeglijk voortgezet. Ook deze avond bleek weer eens te kort. We kijken daarom met spanning uit naar de volgende.

John Schuurman Hess
New Knowledge Club.