De leden van New Knowledge Club hebben wederom hun algemene interesse getoond in het uitwisselen van bijzondere kennis via informele netwerken. Zij hadden in groten getale de hitte van donderdag 6 juli 2006 getrotseerd om die avond een bijzondere lezing te kunnen bijwonen. Gastspreker was de Prof. dr. ir. Jan Rotmans, oprichter en wetenschappelijk directeur van onder meer het Dutch Research Institute For Transitions (DRIFT). Hij is expert op het gebied van geïntegreerde modellering, scenario-analyse, indicator-ontwikkeling, onzekerheidsanalyse en onzekerheidsmanagement en is als professor verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

De heer Rotmans gaf een lezing over transitiemanagement. Dit behelst een visionaire omslag en een geïntegreerde en grondige aanpak van hardnekkige problemen. Hiermee kan vanuit een breder maatschappelijk perspectief worden bijdragen aan een duurzame samenleving. De spreker duidt op een systeemcrisis in het publieke en economische bestel waarin zowel het marktdenken alsook het poldermodel tekortschieten. De systeem- of niet door het systeem corrigeerbare weeffouten van dit bestel bestaan uit zwakke netwerken, technologische, economische en ecologische fixaties, mono-disciplinair en ingesleten gedrag, institutionele belemmeringen en procedurele afhankelijkheden. Er is verder gebrek aan inzicht, sturend vermogen, keuzevrijheid, medezeggenschap en vooral aan een samenhangende visie. Als voorbeelden werden genoemd de klimaatverandering en de problemen rond de energievoorziening. Nederland (o.a.) is tot op heden niet in staat gebleken hiervoor betaalbare en duurzame oplossingen te vinden die niet afhankelijk zijn van regimes van behoudende multinationals of politiek en economisch instabiele landen.

De heer Rotmans pleit voor de transitieaanpak door middel van radicale omslagen in structuur, cultuur en werkwijzen. Dit kan worden gerealiseerd door het opzetten van maatschappelijke innovaties in de vorm van kleinschalige multi-actor en multi-discliplinaire experimenten gericht op de lange termijn waarin complexiteit en onzekerheid eerder als uitgangspunt dan als hindernis worden genomen. Hij denkt daarbij aan transitie-arena's waarin aan visionaire koplopers (zowel nieuwe niche- als gevestigde regimespelers) de ruimte wordt gelaten (o.a. door de overheid door minder regels, minder sturing en meer facilitering) om interactief scenario's, innovaties en experimenten te ontwikkelen met inspraak van kleine stuurgroepen bestaande uit deskundige vertegenwoordigers van de betrokken spelers. Een belangrijke succesfactor daarbij is het bereiken van een gedeelde probleemperceptie. Geslaagde experimenten kunnen dan later in de schaduwlijn van deze koplopers worden verdiept (meer kennis) verbreed (elders herhaald) en opgeschaald (in grotere kaders en structuren).

De lezing riep bij de toehoorders de nodige vragen op. Er bestond twijfel aan de haalbaarheid van de inspraak en de bereidwilligheid van andere spelers daar waar gevestigde Realpolitikers zich verzetten tegen in hun ogen conflicterende belangen. De heer Rotmans preciseerde dat veel transities worden opgezet door regimespelers die al geen pro-actieve speelruimte meer hebben maar zich genoodzaakt zien hun problemen in een groter kader (en dus met andere (niche)spelers) op te lossen. Hij toonde zich ook na de lezing, die nog elders genoeglijk werd voortgezet, bereid tot nadere uiteenzettingen. En zo werd ook dit weer een geslaagde en zeer boeiende avond voor de New Knowledge Club.

John Schuurman Hess
New Knowledge Club